Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου

evaggelismos

Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

Η λέξη «ευαγγελισμός» αποτελείται από δύο επί μέρους λέξεις, εύ και αγγελία, και δηλώνει την καλή είδηση, την καλή αγγελία. Το περιεχόμενο της εορτής αναφέρεται στο γεγονός κατά το οποίο ο αρχάγγελος Γαβριήλ – ο άγγελος εκείνος με τον οποίο συνδέονται όλα τα γεγονότα που έχουν σχέση με την ενανθρώπηση του Χριστού – επισκέφτηκε με εντολή του Θεού την Παναγία και την πληροφόρησε ότι έφτασε ο καιρός να ενσαρκωθεί ο Λόγος του Θεού για τη σωτηρία του ανθρώπου, και ότι αυτή θα γίνει μητέρα Του. (βλ. Λουκά 1: 26-56).

«Ιδού νυν ευαγγελίζομαι χαράν μεγάλην». Την ημέραν αυτή ο Θεόσταλτος αρχάγγελος Γαβριήλ παρουσιάσθηκε στην Παρθένο Μαρία, στη Ναζαρέτ και της ανήγγειλε ότι θα γεννήσει το Σωτήρα του κόσμου, τον Ιησού Χριστό. Όταν η Παρθένος αναρωτήθηκε πώς ήταν δυνατό να συλλάβει χωρίς άνδρα, ο αρχάγγελος της απάντησε ότι «το Άγιο Πνεύμα θα έλθει σε σένα και η δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει». Τότε η σεμνή κόρη, η Παρθένος Μαρία, του απάντησε ταπεινά. «Ιδού λοιπόν, η δούλη του Κυρίου. Ας γίνει το θέλημα Εκείνου».

Ουσιαστικά πρόκειται για την εκπλήρωση της υπόσχεσης του Θεού, που δόθηκε μετά την πτώση του Αδάμ και της Εύας (βλ. Γεν. 3: 15), η οποία λέγεται πρωτευαγγέλιο. Γι’ αυτό, η πληροφορία της ενανθρώπισης του Λόγου του Θεού είναι η μεγαλύτερη είδηση μέσα στην ιστορία.

Κατά την ημέρα του Ευαγγελισμού έχουμε άμεση σύλληψη του Χριστού με τη δύναμη και την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Σ’ ένα θεοτόκιο ψάλλουμε χαρακτηριστικά: «Του Γαβριήλ φθεγξαμένου σοι παρθένε το χαίρε συν τη φωνή εσαρκούτο ο των όλων Δεσπότης». Αυτό σημαίνει ότι δεν παρενεβλήθησαν μερικές ώρες και ημέρες για να γίνει η σύλληψη, αλλά έγινε εκείνη ακριβώς την στιγμή.

Ο αρχάγγελος Γαβριήλ είπε στον Ιωσήφ, το μνηστήρα της Υπεραγίας Θεοτόκου: «μὴ φοβηθῇς παραλαβεῖν Μαριὰμ τὴν γυναῖκά σου, τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐκ πνεύματός ἐστιν ἁγίου» (Ματθ. 1: 20). Η Παναγία γέννησε κατά άνθρωπο το Χριστό, αλλά η σύλληψη έγινε εκ Πνεύματος Αγίου.

Ο Μέγας Βασίλειος, ερμηνεύοντας αυτήν τη φράση, και κυρίως το «γεννηθέν εκ Πνεύματος Αγίου», λέγει ότι κάθε πράγμα που προέρχεται από κάτι άλλο δηλώνεται με τρεις λέξεις:
Η μία είναι το «δημιουργικώς». Όπως ολόκληρη η κτίση δημιουργήθηκε από το Θεό με την ενέργειά Του.
Η άλλη είναι το «γεννητώς», όπως ο Υιός γεννήθηκε προ πάντων των αιώνων από τον Πατέρα.
Η τρίτη είναι το «φυσικώς», όπως η ενέργεια βγαίνει από κάθε φύση, όπως η λαμπρότητα από τον ήλιο, και γενικότερα η ενέργεια από τον ενεργούντα.
Για τη σύλληψη του Χριστού εν Αγίω Πνεύματι η αληθινή έκφραση είναι ότι ο Χριστός συνελήφθη με την ενέργεια του αγίου Πνεύματος «δημιουργικώς» και όχι γεννητώς ή φυσικώς.

Βέβαια, όταν κάνουμε λόγο για τη σύλληψη του Χριστού στη γαστέρα της Θεοτόκου με τη δύναμη και τη δημιουργική ενέργεια του αγίου Πνεύματος, δεν πρέπει να απομονώνουμε το Άγιο Πνεύμα από την Αγία Τριάδα. Είναι γνωστό από την πατερική διδασκαλία ότι είναι κοινή η ενέργεια του Τριαδικού Θεού. Η δημιουργία του κόσμου και η αναδημιουργία του ανθρώπου και του κόσμου έγινε και γίνεται με την κοινή ενέργεια του Τριαδικού Θεού.

Επομένως, όχι μόνο το Άγιο Πνεύμα δημιούργησε το δεσποτικό σώμα του Χριστού, αλλά και αυτός ο ίδιος ο Πατήρ και ο Υιός, δηλαδή ολόκληρη η Αγία Τριάδα. Η διατύπωση αυτής της αλήθειας είναι ότι ο Πατήρ ευδόκησε την ενσάρκωση του Υιού Του, ο Υιός και ο Λόγος του Θεού αυτούργησε την ενσάρκωσή Του και το Άγιο Πνεύμα την τελεσιούργησε.


Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, μιλώντας για τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, προχωρεί και σε μια προσωπική και υπαρξιακή προσέγγιση του γεγονότος αυτού. Γιατί δεν αρκεί μόνο να εορτάζουμε εξωτερικά τα γεγονότα της Θείας Ενανθρωπήσεως, αλλά να τα πλησιάζουμε υπαρξιακά και πνευματικά. Γι' αυτόν το λόγο συνέλεξε πολλά χωρία αγίων στα οποία γίνεται λόγος γι' αυτήν την υπαρξιακή προσέγγιση.

Είναι χαρακτηριστικός ο λόγος του Προφήτου Ησαΐα: «καὶ ὡς ἡ ὠδίνουσα ἐγγίζει τοῦ τεκεῖν καὶ ἐπὶ τῇ ὠδῖνι αὐτῆς ἐκέκραξεν, οὕτως ἐγενήθημεν τῷ ἀγαπητῷ σου διὰ τὸ φόβον σου, Κύριε. 18 ἐν γαστρὶ ἐλάβομεν καὶ ὠδινήσαμεν καὶ ἐτέκομεν· πνεῦμα σωτηρίας σου ἐποιήσαμεν ἐπὶ τῆς γῆς» (Ησ. 26: 17,18). Κατά την ερμηνεία των αγίων Πατέρων σπόρος είναι ο λόγος του Θεού και μήτρα ο νους και η καρδιά του ανθρώπου. Δια της πίστεως ο λόγος του Θεού σπείρεται στην καρδιά του ανθρώπου και την καθιστά έγκυο από το φόβο του Θεού. Πρόκειται για το φόβο να μη μείνει ο άνθρωπος μακριά από το Θεό. Δια του φόβου αυτού αρχίζει ο αγώνας για την κάθαρση της καρδιάς και την απόκτηση των αρετών, που ομοιάζει με πόνο, ωδίνες τοκετού. Με αυτόν το τρόπο γεννιέται το πνεύμα της σωτηρίας, που είναι η θέωση και ο αγιασμός.

Η μόρφωση του Χριστού μέσα μας γίνεται με πνευματικές ωδίνες. Ο Απόστολος Παύλος λέει: «τεκνία μου, οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν» (Γαλ. 4: 19). Ωδίνες είναι ο ασκητικός αγώνας και μόρφωση είναι η θέωση και ο αγιασμός.

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου είναι ευαγγελισμός του ανθρωπίνου γένους, πληροφορία ότι ενηνθρώπισε ο Υιός και Λόγος του Θεού. Αυτή η παγκόσμια εορτή πρέπει να συντελέσει στην προσωπική εορτή, στον προσωπικό ευαγγελισμό. Πρέπει να δεχθούμε τα προοίμια της σωτηρίας μας, που είναι η μεγαλύτερη είδηση στη ζωή μας.

Απόσπασμα από το κατά Λουκάν Ευαγγέλιον
(στίχοι 26-38)

«Ἐν δὲ τῷ μηνὶ τῷ ἕκτῳ ἀπεστάλη ὁ ἄγγελος Γαβριὴλ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς πόλιν τῆς Γαλιλαίας, ᾗ ὄνομα Ναζαρὲτ, 27 πρὸς παρθένον μεμνηστευμένην ἀνδρὶ, ᾧ ὄνομα Ἰωσὴφ, ἐξ οἴκου Δαυῒδ, καὶ τὸ ὄνομα τῆς παρθένου Μαριάμ. 28 καὶ εἰσελθὼν ὁ ἄγγελος πρὸς αὐτὴν εἶπε· Χαῖρε, κεχαριτωμένη· ὁ Κύριος μετὰ σοῦ· εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξίν. 29 ἡ δὲ ἰδοῦσα διεταράχθη ἐπὶ τῷ λόγῳ αὐτοῦ, καὶ διελογίζετο ποταπὸς εἴη ὁ ἀσπασμὸς οὗτος. 30 καὶ εἶπεν ὁ ἄγγελος αὐτῇ· Μὴ φοβοῦ, Μαριάμ· εὗρες γὰρ χάριν παρὰ τῷ Θεῷ. 31 καὶ ἰδοὺ συλλήψῃ ἐν γαστρὶ καὶ τέξῃ υἱόν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν. 32 οὗτος ἔσται μέγας καὶ υἱὸς ὑψίστου κληθήσεται, καὶ δώσει αὐτῷ Κύριος ὁ Θεὸς τὸν θρόνον Δαυῒδ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, 33 καὶ βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰακὼβ εἰς τοὺς αἰῶνας, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος. 34 εἶπε δὲ Μαριὰμ πρὸς τὸν ἄγγελον· Πῶς ἔσται μοι τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω; 35 καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἄγγελος εἶπεν αὐτῇ· Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ καὶ δύναμις ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι· διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἅγιον κληθήσεται υἱὸς Θεοῦ. 36 καὶ ἰδοὺ Ἐλισάβετ ἡ συγγενὴς σου καὶ αὐτὴ συνεληφυῖα υἱὸν ἐν γήρει αὐτῆς, καὶ οὗτος μὴν ἕκτος ἐστὶν αὐτῇ τῇ καλουμένῃ στείρᾳ· 37 ὅτι οὐκ ἀδυνατήσει παρὰ τῷ Θεῷ πᾶν ῥῆμα. 38 εἶπεν δὲ Μαριάμ· Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου. καὶ ἀπῆλθεν ἀπ' αὐτῆς ὁ ἄγγελος.»