Νευροτεχνολογία

Διαβάστε ένα ενδιαφέρον άρθρο για μια νέα επιστήμη -την νευροτεχνολογία-, η οποία φαίνεται να απειλεί την ανθρώπινη ελευθερία.

ΝΕΥΡΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
Το τέλος της ανθρώπινης ελευθερίας;

Πολλοί ήταν αυτοί που ρίγησαν πριν από μερικά χρόνια στο άκουσμα της είδησης ότι γεννήθηκε ο πρώτος κλωνοποιημένος από τον άνθρωπο οργανισμός (η γνώστή σε όλους μας «Ντόλυ»). Το γεγονός αυτό έδωσε την αφορμή για την ανάπτυξη μιας ολόκληρης φιλολογίας γύρω από την ηθική της γενετικής.

Την στιγμή όμως που τα φώτα της δημοσιότητας ήταν και είναι ακόμα στραμμένα στην γενετική, οι έρευνες και τα πειράματα που γίνονται γύρω από μια νέα επιστήμη, την νευροτεχνολογία, είναι ικανές να εγείρουν εξίσου σοβαρά ερωτήματα για το ποια θα πρέπει να είναι τα όρια της παρέμβασης του ανθρώπου στον ίδιο του τον εαυτό. Σε γενικές γραμμές, ως νευροτεχνολογία ορίζουμε την επιστήμη που ασχολείται με τον έλεγχο και την εκμετάλλευση του εγκεφάλου (mind control), στηριζόμενη πάνω σε μελέτες της βιολογικής λειτουργίας του εν σχέση με την ανθρώπινη συμπεριφορά.

 

Τον τελευταίο αιώνα έχουν γίνει πολλές προσπάθειες ανάπτυξης μεθόδων ελέγχου του εγκεφάλου από μεμονωμένους επιστήμονες και κρατικούς ή ιδιωτικούς οργανισμούς, αλλά παράγοντες όπως η ανεπάρκεια της σχετικής τεχνολογίας, οι διαμαρτυρίες από κάποιες οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή η τύχη, τις εμπόδισαν να φτάσουν σε αξιόλογα αποτελέσματα. Σαν χαρακτηριστικά παραδείγματα αναφέρουμε τα πειράματα του Γ΄ Ράιχ και της CIA τον καιρό του Ψυχρού Πολέμου.

Τα σημερινά δεδομένα

Αν και οι μελέτες γύρω από τον εγκέφαλο δεν είναι κάτι καινούργιο, προσφάτως έγιναν γνωστά κάποια πειράματα που είναι ικανά να προβληματίσουν οποιονδήποτε. Συγκεκριμένα, πριν από μερικούς μήνες, επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης με επικεφαλής τον δρ. Sanjiv Talwar κατάφεραν για πρώτη φορά να κατευθύνουν ζωντανά ποντίκια εξ αποστάσεως, ενσωματώνοντας ηλεκτρόδια στον εγκέφαλό τους.

Σκοπός του πειράματος είναι η δημιουργία μιας ομάδας ποντικιών που θα είναι ικανά να βοηθήσουν τις έρευνες σε μέρη που είναι απροσπέλαστα από τους ανθρώπους (πχ. σε ορυχεία ή σε χαλάσματα κτιρίων μετά από σεισμό), χωρίς όμως αυτό να θέτει σε αμφιβολία την αξία του πειράματος στον τομέα του mind control. Σε μια εντυπωσιακή επίδειξη του πειράματος ο δρ. Sanjiv Talwar κατάφερε να καθοδηγήσει, μέσω τηλεχειρισμού, πέντε ποντίκια από απόσταση 500 μέτρων. Χρησιμοποιώντας φορητό υπολογιστή οι επιστήμονες έστελναν ραδιοκύματα σε έναν δέκτη τοποθετημένο στο σώμα του τρωκτικού δίνοντας του την εντολή να κινηθεί προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση.

Λίγο καιρό αργότερα μια άλλη ομάδα επιστημόνων, στα πλαίσια μελετών για την καταπολέμηση της κατάθλιψης, επιχείρησε ένα ακόμη πιο προχωρημένο πείραμα, χρησιμοποιώντας αυτή τη φορά ανθρώπους. Οι επιστήμονες επιχείρησαν να διεγείρουν τους εγκεφάλους μιας ομάδας γυναικών ασθενών μέσω ηλεκτροδίων με στόχο την δημιουργία αισθημάτων ευχαρίστησης. Με τον τρόπο αυτό, όχι μόνο εξαφανίστηκαν τα συμπτώματα της κατάθλιψης, αλλά μάλιστα οι ασθενείς ερωτεύτηκαν τους επιβλέποντες ιατρούς τους! Ακόμη και ο προαναφερθείς δρ. Sanjiv Talwar δήλωσε σοκαρισμένος στο άκουσμα αυτής της είδησης, λέγοντας πως δεν θα μπορούσε ποτέ να φανταστεί πως το πείραμα που έκανε στα ποντίκια θα μπορούσε ποτέ να εφαρμοστεί σε ανθρώπους.

Εκτός όμως από το σκέλος της διασύνδεσης του ανθρώπινου νευρικού συστήματος με εξωτερικές πηγές δεδομένων, οι επιστήμονες της νευροτεχνολογίας κατευθύνουν τις προσπάθειες τους και προς την εύρεση καλύτερων μεθόδων καταγραφής και παρακολούθησης της εγκεφαλικής δραστηριότητας. Έτσι νέες μέθοδοι έρχονται πλέον να αντικαταστήσουν τα δημοφιλή στο παρελθόν ηλεκτρο-εγκεφαλογραφήματα. Μια από τις σημαντικότερες τεχνικές που έχουν εμφανιστεί είναι ο λειτουργικός μαγνητικός συντονισμός (fMRI).

Στον fMRI, με τη βοήθεια ισχυρών μαγνητικών πεδίων, παρακολουθείται η ροή του αίματος στον εγκέφαλο, με αποτέλεσμα τον ακριβή καθορισμό των μερών που είναι ενεργά κάθε συγκεκριμένη στιγμή. Με την χρήση του παραπάνω συστήματος θα είναι πλέον δυνατός ο συσχετισμός της ανθρώπινης συμπεριφοράς με συγκεκριμένα μέρη του εγκεφάλου και συγκεκριμένες εγκεφαλικές αντιδράσεις.

Ήδη έχουν πραγματοποιηθεί αρκετά πειράματα με χρήση του fMRI στα οποία παίρνουν μέρος άτομα διαφόρων ηλικιών, τα συμπεράσματα των οποίων δεν θα ήταν ποτέ δυνατό να υπάρξουν χρησιμοποιώντας απλά ψυχολογικά tests. Προκειμένου όμως πολλοί ερευνητές που ασχολούνται με το fMRI να διευκολυνθούν στις έρευνες τους, έχουν αρχίσει να δημιουργούν βάσεις δεδομένων με στοιχεία από σκαναρισμένους εγκεφάλους διαφόρων ατόμων φιλοδοξώντας να φτιάξουν κάτι αντίστοιχο με την γνωστή βάση GenBank που έχει δημιουργηθεί για την διατήρηση γενετικών στοιχείων πλήθους πολιτών. Προφανώς η βάση δεδομένων που περιέχει στοιχεία από τον ανθρώπινο εγκέφαλο είναι μεγαλύτερης αξίας από την γενετική, καθώς περιέχει και στοιχεία από την ανθρώπινη σκέψη και συμπεριφορά.

Ανάλογης σπουδαιότητας είναι όμως και οι πιθανές συνέπειες χρήσης του fMRI και των δεδομένων που προκύπτουν από αυτήν. Από την στιγμή που θα περάσει κάποιος από μια εξέταση fMRI, δεν μπορεί ποτέ να είναι σίγουρος που θα καταλήξουν τα στοιχεία που προκύπτουν από αυτήν. Τυχόν χρησιμοποίηση των δεδομένων αυτών από ιδιώτες, όπως πχ ασφαλιστές ή εταιρίες εύρεσης εργασίας, αλλά και κρατικών οργανισμών με σκοπό να προβλέψουν ενδεχόμενη αρνητική συμπεριφορά ενός ατόμου στο μέλλον, εκτός του ότι μας καθιστά όλους πιθανούς ενόχους για κάτι που δεν έχουμε ακόμα κάνει, θα αποτελέσει την πιο βάναυση καταπάτηση του ιδιωτικού απορρήτου στην ιστορία του ανθρωπίνου γένους.

Κανείς σε μια ελεύθερη κοινωνία δεν θα πρέπει να έχει το δικαίωμα πρόσβασης σε πρωτογενείς πληροφορίες για τις σκέψεις, τις εμπειρίες και τα συναισθήματα του καθενός, χωρίς την άδεια του. Να σημειώσουμε πάντως ότι προς το παρόν τα συστήματα fMRI είναι ακόμη εξαιρετικά ακριβά για τους ιδιώτες και οι βάσεις δεδομένων χρησιμοποιούνται μόνο για αυστηρά ερευνητικούς σκοπούς.

Οι προοπτικές

Παρόλο που οι έρευνες που διεξάγονται στις μέρες μας στοχεύουν κυρίως στην αξιοποίηση της νευροτεχνολογίας από την ιατρική (π.χ. παροχή όρασης με τεχνητά μέσα σε έναν τυφλό), δεν είναι λίγοι εκείνοι που δηλώνουν ενθουσιώδεις με την ιδέα της καθολικής εφαρμογής της νευροτεχνολογίας στη ζωή μας, καταλήγοντας στην έσχατη διασύνδεση του ανθρώπου με τις μηχανές.

Ήδη έχουν αρχίσει να κάνουν την εμφάνιση τους στο διαδίκτυο κάποιες εταιρίες που προτείνουν τους καλύτερους τρόπους εμπορικής εκμετάλλευσης της νευροτεχνολογίας (όπως π.χ. η www.neurotechreports.com), κατευθύνοντας κατάλληλα τους υποψήφιους επενδυτές. Δεν λείπουν μάλιστα και ορισμένες «αισιόδοξες» προβλέψεις για το πως θα είναι η ζωή μας μετά από μερικά χρόνια.

Σύμφωνα με τον κ. Ray Kurzweil, ιδρυτή του ομώνυμου δικτυακού τόπου που ασχολείται με τις εξελίξεις στο χώρο, γύρω στο 2030, όταν πλέον τα ηλεκτρονικά κυκλώματα θα έχουν πλησιάσει το μέγεθος του μορίου και παράλληλα η μελέτη του εγκεφάλου θα έχει ολοκληρωθεί, θα αποτελεί ρουτίνα η κυκλοφορία δισεκατομμυρίων nanobots (μικροσκοπικά robots) στα τριχοειδή αγγεία του εγκεφάλου μας, τα οποία θα μπορούν να επικοινωνούν με τα εγκεφαλικά κύτταρα, μεταξύ τους ή ακόμα και με το διαδίκτυο! Μάλιστα, κατά τον συγγραφέα, τα σωματίδια αυτά θα έχουν την δυνατότητα να παρέχουν οποιασδήποτε μορφής εικονική πραγματικότητα στο άτομο που τα χρησιμοποιεί.

 

Με πιο απλά λόγια, όταν το άτομο θα θέλει να μπει σε έναν άλλο εικονικό κόσμο, τα nanobots θα αντικαθιστούν τα σήματα από τις πραγματικές μας αισθήσεις με τα σήματα που θα λάμβανε ο εγκέφαλος μας αν βρισκόμαστε πράγματι στο εικονικό αυτό περιβάλλον. Ασφαλώς, τέτοιες προβλέψεις είναι τόσο παρακινδυνευμένες που παραπέμπουν στην σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας, αλλά ποιος θα μπορούσε να αποκλείσει ενδεχόμενα σαν το παραπάνω, παρακολουθώντας μάλιστα τις ραγδαίες εξελίξεις στο χώρο της πληροφορικής, της νευροτεχνολογίας και της ηλεκτρονικής;

Ερωτήματα που προκύπτουν

Για να φτάσει μια τέτοια τεχνολογία να έχει τόσο ευρεία χρήση, δεν αρκεί μόνο μια εργαστηριακή εφαρμογή της. Εκτός του ότι θα πρέπει να είναι συμβατή με τις υπάρχουσες τεχνολογίες διαχείρισης πληροφοριών και παράλληλα οικονομικά συμφέρουσα, θα πρέπει να είναι να είναι και αποδεκτή από το καταναλωτικό κοινό.

Όπως θα περίμενε κανείς, τα ερωτήματα και οι ενστάσεις από τον καθένα μας είναι πολλά. Παρά το ότι η εφαρμογή τέτοιων μεθόδων μπορεί να είναι θεμιτή για την θεραπεία ατόμων με απώλεια αισθήσεων ή μελών του σώματος τους, η χρήση της νευροτεχνολογίας για άλλους σκοπούς δεν πείθει ιδιαίτερα πολλούς.

«Το να δίνουμε ερεθίσματα φωτός στον αμφιβληστροειδή χιτώνα ενός τυφλού ατόμου θα δικαιολογούσε μια τέτοια παρείσφρηση, αλλά το να «ραμφίζουμε» άνευ λόγου τον εγκέφαλο είναι παραβίαση των σωμάτων μας, της φύσης και, για πολλούς του σχεδίου του Θεού.» (1), έλεγε πριν μερικά χρόνια ο μεγάλος Έλληνας οραματιστής της Πληροφορικής Μιχάλης Δερτρούζος.

Πράγματι, μια τέτοια προοπτική ίσως οδηγούσε τους χρήστες μιας τέτοιας τεχνολογίας σε αρκετά δυσάρεστες συνέπειες. Φανταστείτε, για παράδειγμα, το ενδεχόμενο να ζούμε κατά βούληση σε πολλαπλές εικονικές πραγματικότητες, όπως προαναφέραμε , οι οποίες, αφού πηγάζουν μέσα από τον ίδιο μας τον εγκέφαλο, θα μπορεί να είναι τόσο ρεαλιστικές που θα προσεγγίζουν το περιβάλλον στο οποίο ήδη ζούμε. Ή το ενδεχόμενο να μπορούμε να επικοινωνούμε μέσω ασύρματων πρωτοκόλλων επικοινωνίας με άλλους εγκέφαλους, χωρίς την χρήση μεσαζόντων. Κάτι τέτοιο θα άλλαζε εντελώς τον τρόπο με τον οποίο σκέπτεται και αισθάνεται το ανθρώπινο γένος από την στιγμή της δημιουργίας του, με απρόβλεπτες συνέπειες για τον ψυχισμό και την συμπεριφορά μας.

Υπάρχει όμως και μια άλλη παράμετρος που είναι εξίσου σημαντική. Από την στιγμή που, όπως όλοι γνωρίζουμε, όλα τα δίκτυα και συστήματα είναι εκ φύσεως μέχρι κάποιο βαθμό ανασφαλή (βλέπε διαδίκτυο), γιατί θα πρέπει να είναι ασφαλή τα δίκτυα που θα «φοράμε» εμείς οι ίδιοι; Θα μπορούσε να τρομάξει κανείς, σκεπτόμενος το ενδεχόμενο να γίνει ο εγκέφαλος του στόχος κάποιων hackers ή να προσβληθεί το μηχανικό μέρος του εγκεφάλου του από κάποιον «εγκεφαλο-ιό» .

Προχωρώντας ακόμη περισσότερο, ακόμη και αν οι κρατικοί και ιδιωτικοί φορείς είναι ικανοί, μέσω διαφόρων υπηρεσιών που θα παρέχουν, να προστατέψουν σε μεγάλο βαθμό τους πολίτες από τέτοιες κακόβουλες ενέργειες, ποιος θα μπορούσε να εξασφαλίσει ότι οι πολίτες δεν θα πέσουν θύματα χειραγώγησης αυτών των ίδιων των οργανισμών; Είναι φανερό πως εάν δεν ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα προστασίας του πολίτη, θα μπορέσει στο μέλλον να γίνει δυνατός ο πλήρης εξανδραποδισμός του από όποιον έχει την τεχνογνωσία.

Αντιδράσεις

Όπως ακριβώς συνέβη και με την γενετική, τα κράτη και οι διεθνείς οργανισμοί επιδεικνύουν εξαιρετική δυσκινησία στο θέμα της σύναψης συμφωνιών και της δημιουργίας των κατάλληλων νομικών πλαισίων στα οποία θα πρέπει να κινούνται οι έρευνες και οι εφαρμογές της νευροτεχνολογίας. Ενώ τα φώτα της δημοσιότητας συνεχίζουν να είναι στραμμένα στις εξελίξεις της γενετικής και στην κλωνοποίηση, ουδείς σκέπτεται να ερευνήσει και να ελέγξει το νέο αυτό κλάδο της επιστήμης.

Με την ταχύτητα που τρέχουν οι εξελίξεις και δεδομένου ότι οι έρευνες δεν αντιμετωπίζουν ουσιαστικά νομικά κωλύματα, είναι αρκετά πιθανός ο κίνδυνος η ανθρωπότητα να βρεθεί ενώπιον τετελεσμένων γεγονότων και οι κρατικοί ή διεθνείς φορείς να αναγκαστούν εκ των υστέρων να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες. Ελπίδες ωστόσο φέρνει το γεγονός πως ορισμένοι πολίτες έχουν ήδη ιδρύσει δικές τους οργανώσεις με τις οποίες υποστηρίζουν την ελευθερία τής σκέψης ως βιολογικής λειτουργίας.

Μια τέτοια οργάνωση είναι και το Κέντρο Γνωστικής Ελευθερίας και Ηθικής (The Center for Cognitive Liberty & Ethics, www.cognitiveliberty.org), το οποίο και ενθαρρύνει τις όποιες κινήσεις για ευαισθητοποίηση και κριτική πάνω σε τέτοια θέματα. Σημασία μάλιστα έχει πως τις απόψεις και τους προβληματισμούς αυτούς έχουν αρχίσει να συμμερίζονται και μεγάλες προσωπικότητες του χώρου των θετικών επιστημών. Θέλουμε να ελπίζουμε πως παρόμοιες κινήσεις θα συνεχιστούν στο μέλλον και από άλλους, ώστε να μην βρεθούμε προ δυσάρεστων εκπλήξεων...

Βαρούνης Δημοσθένης
φοιτητής Πληροφορικής ΑΣΟΕΕ

Αναφορές
«Τι μέλλει γενέσθαι;», Μιχάλης Δερτρούζος, Εκδ.Λιβάνη

Πηγές από το Internet
http://www.flash.gr
http://www.economist.com
http://www.kathimerini.gr
http://www.gyre.org/news/neurotechnology
http://www.neurotechreports.com/index.html
http://research.dynamicpatterns.com/neuronnews/archives/cat_ethics_neurotechnology.html